رضا شاه که بود؟

دیکتاتوری در ایران

هنگامی که جریان مشروطیت در ایران در حال رشد و کنار زدن سلطنت قاجار بود و فضای روشنفکری در ایران رو به گسترش می‌رفت، رضا‌خان در اسفند ۱۲۹۹ با همکاری سیدضیاالدین طباطبایی از وابستگان انگلیس، دست به کودتا زد. این کودتا توسط ژنرال ادموند آیرون‌ساید طراحی و هدایت شد. در این کودتا رضاخان با حمله به تهران تمامی روشنفکران،‌ نویسندگان و آزادی‌خواهان را دستگیر کرده و مقدمات سلطنت جدید خود را آماده کرد.

با به تخت نشستن او تمامی آزادی‌هایی که در دوران مشروطه ایجاد شده بود از میان رفت و بسیاری دستگیر شده و به زندان روانه شدند. از جمله برخی از شعرا و ادیبان مانند میرزاده عشقی و محمد فرخی یزدی، نسیم شمال محبوس گشتند.

رضا‌شاه برای تضمین قدرت مطلق خود، روزنامه‌های مستقل را بست، و مصونیت پارلمانی را از نمایندگان گرفت و احزاب سیاسی را از بین برد. او با تبدیل مجلس به نهادی مطیع و تشریفاتی توانست وزرای دلخواه خود را تعیین کند.  با پشتیبانی دربار، رضاخان قزاق حدود ۴۴ هزار سند ملکی از دست مردم گرفت و به مصادره زمین‌های حاصل‌خیز مازندران پرداخت و به زودی به ثروتمندترین مرد ایران تبدیل شد.

کارنامه «نوسازی» رضا شاه:

  •  دهقانان نیمه گرسنه زندگی می‌کردند و همه بدون استثنا بیسواد بودند. در کناره‌های خلیج فارس و بلوچستان مردم آرد هسته خرما یا ملخ خشک شده و علف می‌خوردند.
  • صنایع گسترش پیدا کرد اما سیاست رضاخان مانع شکل گیری یک بورژوازی صنعتی شد چون عمده صنایع متعلق به حکومت و خودش بودند.
  • تقویت ارتش با ۱۵۰هزار نفر با هزینه ۳۳،۵٪ از بودجه کشوردر اساس برای سرکوب داخلی بود و در جنگ خارجی در همان سه ساعت اول وا رفت
  • بیش از ۹۵درصد جامعه ایران به سیستم دادرسی دسترسی نداشتند.
  • جمعیت باسواد کشور از ۲۰درصد تجاوز نمی‌کرد.
  • پر سروصداترین پروژه نوسازی کشور یعنی راه آهن مصرف نظامی و سرکوبگرانه داشت و د رراستای منافع انگلیس ایجاد شده بود
  • زندانهای وحشتناکی ساخته شد که زندان قصر تهران نماد حکومت رضا خان است
  • در دوره رضا شاه ۲۴هزار زندانی در زندان قصر کشته شدند 
  • مدرس، سیاستمدار برجسته و مترقی تبعید و به قتل رسید.
  • دکتر مصدق تبعید و زندانی شد.
  • شاعر نامدار میرزاده عشقی ترور شد.
  • شاعر انقلابی فرخی یزدی در زندان به قتل رسید.
  • نسیم شمال، شاعر ملی و طنزپرداز مردمی انقلاب مشروطه به یک تیمارستان انداخته و سپس سربه نیست شد.
  • دکتر تقی ارانی دانشمند شیمی و استاد دانشگاه به دلیل دفاعیه شجاعانه‌اش توسط زندانبانان به قتل رسید
  • در سال ۱۳۱۰ فعالیت همه احزاب سیاسی ممنوع شد
  • در سال ۱۳۰۷ قانون سانسور مطبوعات در مجلس که از میان دست‌نشاندگان شاه تعیین می‌شدند، تصویب شد
  • یک پزشک جلاد به نام احمدی به زندانیان مقاوم آمپول هوا می‌زد و آنها را می‌کشت
  • یک بند زندان قصر که به غار وزرا مشهور بود مخصوص وزرای مغضوب و مخلوع رضاخان بود که تا آخر عمر در همان بند می‌ماندند تا بمیرند
  • اتاقی به اسم اتاق قباله برای مصادره املاک مقامات و ملاکین زندانی تدارک دیده شده بود و نامه‌ها چک می‌شد
  • شدت اختناق به حدی بود که مردم برای سفر به شهرهای دیگر باید از شهربانی محل، اجازه کتبی و به‌اصطلاح «پروانه» (اجازه) میگرفتند
  • شهروندان عادی برای خرید یک دستگاه رادیو که تنها میتوانست برنامه‌های فرستنده دولتی را دریافت کند، باید از شهربانی اجازه کتبی میگرفتند و برای فروش همان رادیو به دیگری، باز هم باید همین ریل اداری امنیتی را طی میکردند
  • نسل‌کشی عشایر ایران به‌دست رضاشاه
  • قلع و قمع عشایر به‌ویژه عشایری که نگهبان مرزهای میهن در برابر اجانب بودند، یکی دیگر از فجایع رضاخانی است. «ویلیام داگلاس» یک قاضی دیوان عالی آمریکا که سالهای ۱۳۲۸-۱۳۲۹ از ایران و مناطق عشایری جنوب بازدید کرده، یک گزارش مستند از جنایتهای رضاشاه منتشر کرد که در آن زمان مورد توجه پژوهشگران بین‌المللی قرار گرفت
  • بی‌تردید سرکوب و اعدام و کشتار فجیع لرها بین سالهای ۱۳۰۳-۱۳۰۶ توسط رضاشاه و عوامل او سرتیب شاه‌بختی و امیر احمدی یک جنایت بزرگ و فراموشی‌ناپذیر علیه بشریت است
  • در این جنایتهای فجیع ضدانسانی، کله اسیران لر را با شمشیر قطع می‌کردند و سپس ورقهایی از آهن گداخته بر روی آن می‌گذاشتند تا لحظه‌ای جلو فوران خون را بگیرد و مقتول لحظاتی بدون سر راه برود.
  • مصادره اموال: رضاشاه املاک بیشتر زمین داران و خان‌های ایلات کوچ نشین و زمین‌های پهناور و حاصل‌خیز در مازندران و گیلان و گرگان را مصادره و تبدیل به بزرگترین مالک کشور شد. وی ۴۴هزار سند ملکی از دست مردم گرفت و صاحب ۸۰درصد زمین‌های بارور کشور و یکی از ثروتمندترین مردان جهان بود. روزنامه آژیر شماره ۱۸۸ مورخ ۱۶شهریور ۱۳۲۳ در این مورد نوشته است: «سپرده رضاخان در بانکهای خارج، مبلغ ۳۶۰میلیون دلار حدس زده میشود»!
  • تمدید قرارداد نفت: یکی از بزرگترین خیانتهای رضاشاه به منافع ملی ایران، تمدید ۳۲ساله قرارداد نفت دارسی بدون دریافت حق‌السهم ایران بود
  • رضا شاه قرارد نفت با انگلیس در سالها ۱۹۳۲ تا ۱۹۳۳ (۱۳۱۲ تا ۱۳۱۳) را ظاهرا به دلیل اینکه انگلیسها حق‌السهم ایران را نمیدادند پاره کرد ولی قرارداد جدیدی با دولت انگلستان بست که امتیازات بیشتر با حق بهره‌برداری از منابع نفت وسیعتر و حقوق بسیار بیشتر با زمان طولانی‌تر به مدت ۳۲سال به کمپانی انگلیس تعلق گرفت. به گفته دکتر مصدق قرارداد جدید بیش از ۱۶میلیارد  و ۱۲۸میلیون ریال به اقتصاد ایران ضرر زد و شاید مادر روزگار دیگر کسی را نزاید که به بیگانه چنین خدمتی کند